Podstawy hodowli gołębi pocztowych

[Jaro]

Podstawy hodowli

Praca hodowlana uwzględnia metody chowu i hodowli. Metody chowu to sposób żywienia, utrzymania, użytkowania i pielęgnacji zwierząt. Ich stosowanie nie powoduje zmian w częstości (frekwencji) genów i genotypów w stadzie gołębi. Innymi słowy, bez względu na to, czy hodowca żywi swoje gołębie dwa czy trzy razy dziennie, podaje karmę w karmidełku czy rzuca na podłogę, utrzymuje ptaki w takim, czy innym typie gołębnika, traktuje je jako przedmiot zachwytu dostarczających mu wrażeń estetycznych, czy jako źródło mięsa - nie wpływa to ani na wyeliminowanie osobników o niepożądanych cechach. Natomiast metody hodowli, do których zalicza się: selekcję, dobór par do rozpłodu, kojarzenie i krzyżowanie, zmieniają frekwencję genów i genotypów w stadzie. Ich stosowanie prowadzi do: udoskonalenia w czystości rasy (więcej osobników wzorcowych, więcej zwycięskich gołębi pocztowych w lotach konkursowych, więcej championów wystaw) lub wyhodowania nowej rasy. Zarówno metody chowu, jak i hodowli składają się na efekty pracy hodowlanej: jedne bez drugich nie prowadza do sukcesu. Jednakże metody hodowli wymagają od hodowcy przygotowania teoretycznego, aby mogły być przez niego zrozumiałe, ułatwiać mu wyjaśnienie sukcesu hodowlanego lub ewentualnego niepowodzenia.

SELEKCJA

Pojęcie selekcja wywodzi się od łacińskiego słowa selectio. Zadomowiło się ono w hodowli zwierząt i roślin wielu krajów. W zootechnice przez to pojęcie należy rozumieć nielosowy wybór zwierząt, różnicujący poziom ich rozmnażania, zmieniający częstość (frekwencję) genów i genotypów w populacji. Nielosowy wybór to przeznaczenie do reprodukcji (dalszej hodowli) tylko określonych osobników, które zostały uprzednio poddane kontroli, ocenie i uzyskały dodatni wynik oceny. Tym samym osobniki te - wyselekcjonowane - mają szansę pozostawienia maksymalnej liczby potomstwa, w przeciwieństwie do wybrakowanych, którym hodowca całkowicie uniemożliwił rozpłód lub ograniczył do minimum. W ten sposób dochodzi do zróżnicowania poziomu rozmnażania. Zazwyczaj hodowca-praktykant, prowadząc selekcję stada, nie zawsze zdaje sobie sprawę, że pozostawiając w hodowli tylko pewne gołębie przyczynia się do wzrostu częstości genów tych ptaków. Natomiast eliminuje ze stada ptaki o niższej ocenie, usuwa jednocześnie ich geny, a więc frekwencja tych genów się obniża. Dokonuje on więc zmian we frekwencji genów i genotypów, które tworzą tzw. Fundusz genowy stada. I to jest treść, istota selekcji - najpotężniejsza "broń" w rękach hodowców.
Wyodrębnia się selekcję naturalną i sztuczną (zootechniczną). Selekcji naturalnej podlegają zarówno zwierzęta dzikie, jak i udomowione, natomiast sztucznej - głównie zwierzęta hodowane przez człowieka. Zasadniczą różnicą między selekcją naturalną, a sztuczną jest to, że selekcja naturalna faworyzuje gołębie mające geny wyznaczające cechy korzystne dla nich, dla ich przetrwania, hodowca zaś faworyzuje gołębie mające geny wyznaczające cechy charakterystyczne dla danej rasy. W odniesieniu do większości gołębi ras ozdobnych interesy hodowcy-selekcjonera i selekcji naturalnej rozchodzą się. Do wyjątków należy zaliczyć gołębie pocztowe i ich cechy selekcjonowane przez hodowcę. Gołąb pocztowy pozbawiony opieki hodowcy dobrze sobie radzi w naturze, nie gorzej niż jego dziki przodek - gołąb skalny lub zdziczały gołąb udomowiony, tzw. poluch.
W wyniku przeprowadzonej selekcji sztucznej stado rodzicielskie dzieli się na dwie części. Jedną część reprezentują osobniki wybrane do hodowli, a drugą wybrakowane. Osobniki wybrane do hodowli tworzą stado rodziców, gdyż są one potencjalnymi rodzicami przyszłego pokolenia potomnego; w tym celu zostały wyselekcjonowane. Jeżeli stado rodziców stanowi znikomą część stada rodzicielskiego, np. 10-20%, oznacza to, że hodowca przeprowadził ostrą selekcję. Jeśli natomiast stado rodziców stanowi 80-90% stada rodzicielskiego, to selekcja jest słaba, mało ostra. Ostrość selekcji nie może być dowolna, nieprzemyślana, gdyż w małoliczebnym stadzie doprowadziłaby do nieprzemyślanego kojarzenia krewniaczego.
Podstawą do przeprowadzenia selekcji wśród gołębi ras ozdobnych są wyniki oceny ich cech rasowych. Oceny takiej dokonuje sędzia na wystawach. U gołębi ras mięsnych ocenia się cechy mięsne (pokrój, dobowe przyrosty, umięśnienie), a u gołębi pocztowych - pokrój (karta oceny), loty konkursowe (miejsce zdobyte w stawce gołębi wywiezionych na loty), łącznie przeleciane w sezonie lotowania tzw. konkursokilometry, odległość miejsc uwolnienia, a także wyniki lotowania ich potomstwa - jeśli już je mają. Gołębie z najwyższymi ocenami pozostawia się do reprodukcji, z ocenami niskimi zaś wybrakowuje się ze stada. Dotychczas nikt nie opracował indeksów selekcyjnych, które uwzględniałyby istotne cechy selekcjonowane w hodowli gołębi pocztowych. W tym celu należałoby oszacować wskaźniki odziedziczalności tych cech i przypisać im tzw. wagi ekonomiczne (wagi ważności cech), a także określić korelację między cechami. Indeksy selekcyjne pozwoliłyby prowadzić bardziej efektywną selekcję wśród gołębi pocztowych i typu mięsnego.
Cechy rasowe gołębi ozdobnych, będące podstawą ich oceny, są wymienione w charakterystyce opisanych dalej ras. Ich selekcja nosi znamiona tzw. selekcji stabilizującej. Polega ona na tym, że cechy gołębi wybieranych na rodziców powinny się mieścić w granicach wzorca. Gołębie o cechach odbiegających swym wyglądem i wymiarami od wzorca są eliminowane ze stada. Pozostawienie do reprodukcji osobników nietypowych dla danej rasy doprowadziłoby do zróżnicowania cech uznanych za rasowe u pokolenia potomnego, które tym samym nie byłoby uważane za reprezentantów rasy.
Natomiast selekcja gołębi ras mięsnych nosi znamiona selekcji kierunkowej; hodowcy tych ras gołębi dążą do stałych zmian ich cech użytkowych w kierunku coraz to większych wartości, np.: masy ciała, przyrostów masy ciała, wydajności rzeźnej.
Selekcji kierunkowej podlegają również gołębie pocztowe. Hodowcy gołębi pocztowych zmierzają do wyhodowania w kolejnych pokoleniach gołębi, które będą szybciej pokonywać dystans dzielący gołębnik od miejsca uwolnienia, przelecą więcej konkursokilometrów, powrócą z coraz to dalszych odległości. Doskonalą oni jednocześnie kilka cech gołębi pocztowych: orientację w przestrzeni, siłę mięśni, odporność psychiczną na stres, zaradność i wytrwałość podczas lotu. Mierzony przez hodowców czas lotu powrotnego gołębi nie odzwierciedla czasu rzeczywistego, zużytego na pokonanie danej odległości. Pomiar czasu jest obarczony błędem trudnym do wyeliminowania. Gołąb bowiem nie zawsze leci do gołębnika po linii prostej i to bez odpoczynku. Może być napadnięty przez jastrzębia i zboczyć z obranej trasy, aby ratować sobie życie; bywa, że siada na polu i żeruje lub ląduje przy wodopoju, żeby zaspokoić pragnienie. Niekiedy gołąb po powrocie, szczególnie z krótkodystansowego lotu, nie chce wejść do gołębnika; po powrocie z dale- kiego lotu z reguły natychmiast wchodzi do gołębnika. Gołębie starsze chętniej wchodzą do gołębnika, zwłaszcza gdy oczekuje ich partner wysiadujący jaja lub karmiący młódki. Dlatego dopiero kilka lotów konkursowych daje wynik zbliżony do rzeczywistej dzielności lotowej gołębia.
Hodowcy gołębi pocztowych i ras mięsnych mogą poddać ocenie, a następnie selekcji, gołębie młode. Kryterium oceny powinno dotyczyć głównie: stanu ich zdrowia, pokroju i tempa wzrostu. Taka selekcja nosi nazwę selekcji wstępnej i ma głównie uzasadnienie ekonomiczne. Stosując ją odpowiednio wcześnie eliminuje się osobniki mierne i dzięki temu unika się kosztów ich wychowu.

DOBÓR PAR DO ROZPŁODU

Po przeprowadzeniu selekcji hodowca przystępuje do kolejnej czynności, tj. do dobierania par do rozpłodu. Gołębie wybrane do hodowli na podstawie oceny cechy doskonalonej (selekcjonowanej) dobiera się w pary. Jest to dosłownie dobieranie par, gdyż gołębie są monogamiczne - żyją w parach. Tej niezmiernie ważnej czynności najlepiej poświęcić się już zimą, czyli na długo przed sezonem rozpłodowym. W tym czasie hodowcy wszelkich ras mają do dyspozycji niezbędne informacje o walorach ptaków - wyniki oceny na wystawach zarówno gołębi ras ozdobnych, ras mięsnych, jak też wyniki konkursowych lotów gołębi pocztowych.
Dobieranie gołębi w pary jest najważniejszym etapem pracy hodowlanej. Jeśli bowiem decyzja o doborze okaże się nietrafna, to u gołębi ras ozdobnych doprowadzi do uzyskania pokolenia o cechach zbyt odchylonych od wzorca, u gołębi ras mięsnych cechy użytkowe nowego pokolenia będą miały niższe wartości, a u gołębi pocztowych otrzymane potomstwo wykaże mierne walory lotowe. Celem selekcji jest wybranie najlepszych ptaków; nie są one jednak wieczne, ich żywot jest określony. Rola doboru par do rozpłodu polega na zachowaniu ciągłości stada i jego walorów. Dlatego też poprzez przemyślany dobór par należy zapewnić wzorcowe potomstwo u ras ozdobnych, doskonalsze w zakresie cech użytkowych u ras mięsnych i dzielniejsze w lotach u gołębi pocztowych.
Hodowcy-seniorzy stosują w zasadzie dobór homogenny, tzn. łączą w pary gołębie o podobnych walorach, gdyż niemalże wyłącznie takie mają. Natomiast hodowcy początkujący częściej stosują dobór heterogenny - łączą w pary gołębie wzorcowe z gołębiami odbiegającymi od wzorca. Są oni bowiem dopiero "na dorobku" i mają znacznie mniej gołębi wzorcowych niż wybitni hodowcy. Dobór par do rozpłodu następuje po rozpatrzeniu i wnikliwej analizie wielu kryteriów i zjawisk genetycznych. Hodowca powinien wiedzieć, który gen jest dominujący wobec swojego recesywnego allela, a więc która cecha uzewnętrzni się u potomstwa. Jaki będzie efekt współdziałania genów różnych par nieallelicznych, co oznacza uzewnętrznienie się nowych cech, nie występujących u żadnego z rodziców. Łączenie w pary wzorcowych gołębi ras ozdobnych, homozygotycznych w parach genów wyznaczających cechy rasowe, zapewnia uzyskanie potomstwa w większości wzorcowego.
Obniżenie zmienności cech u gołębi mięsnych i pocztowych, a także otrzymanie potomstwa o pożądanej wartości cech można osiągnąć przez stosowanie kojarzeń krewniaczych i selekcję skierowaną na tę pożądaną wartość.
Najważniejszymi kryteriami doboru par do rozpłodu są:
- wartość hodowlana partnerów,
- spokrewnienie partnerów,
- wiek,
- ubarwienie piór pokrywowych u gołębi pocztowych,
- masa ciała.
Wartość hodowlana partnerów.U ras ozdobnych wyraża się ona homozygotycznością w parach genów wyznaczających cechy rasowe, u gołębi ras mięsnych - genotypem zapewniającym wysokie wartości selekcjonowanych cech, a u gołębi pocztowych - genotypem warunkującym wysoką dzielność lotową.
Spokrewnienie partnerów. Hodowca może świadomie kojarzyć ptaki spokrewnione lub unikać kojarzenia krewniaczego. Najgorsze wyniki są z reguły wtedy, gdy kojarzenie krewniacze nie jest zamierzone, lecz zupełnie przypadkowe. Dochodzi wówczas do połączenia się spokrewnionych gołębi o miernych cechach lub cechach wręcz niepożądanych, które utrwalają się u potomstwa (efekt homozygotyczności). Kojarzenie ptaków spokrewnionych jest uzasadnione i może zapewnić wiele dobrych osobników wśród potomstwa, ale pod warunkiem, że spokrewniona para jest wzorcowa (gołębie ras ozdobnych), ma wysoką wartość hodowlaną cech mięsnych (gołębie ras mięsnych) lub wysoką dzielność lotową (gołębie pocztowe).
Wiek. Okazało się, że u osobników bardzo młodych i bardzo starych często dochodzi do nienormalnego podziału chromosomów podczas mejozy. Powstają ubytki chromosomów i inne anomalie. Dlatego też potomstwo takich rodziców jest mierne, wykazuje wady, a nawet cechy letalne (powodujące śmierć potomka). Wiek rodziców ważny jest również z innych powodów. Wiadomo, że wskutek selekcji kolejne pokolenie potomne jest przeciętnie lepsze od rodzicielskiego. Dlatego doskonaląc cechy wysoko odziedziczalne, a do takich zalicza się cechy użytkowe ras mięsnych i dzielność lotową gołębi pocztowych, powinno się preferować w rozpłodzie gołębie młodsze. Wyjątek stanowią starsze gołębie pocztowe, ale tylko te, których potomstwo utrzymuje się na czołowych miejscach w lotach konkursowych; one same zazwyczaj już nie są wysyłane na loty - pozostają w gołębniku ptaków zarodkowych. Nie jest bowiem błędem w sztuce hodowlanej, jeżeli dobremu gołębiowi starszego pokolenia przydzieli się partnera młodego. Większość hodowców gołębi pocztowych wypowiada się za eliminowaniem z hodowli ptaków w wieku 10-12 lat.
Ubarwienie piór pokrywowych u gołębi pocztowych. Stwierdzono, że gołębie o pigmentowanych piórach są z reguły mocniejszej konstytucji. Poza tym wyniki badań opublikowanych przez Szula (1990) wykazały, że istnieje związek między barwą piór a wynikami lotów. Większość wyróżniających się w lotach konkursowych gołębi ma barwę niebieską i niebiesko nakrapianą. Nowicki (1984) stwierdził, że niebieskie gołębie pocztowe mają najwięcej czerwonych ciałek krwi, nieco mniej mają niebieskie nakrapiane, najmniej zaś gołębie o barwie czarnej, białej. Barwa piór gołębi ozdobnych jest określona wzorcem; ptaki o innym ubarwieniu są dyskwalifikowane.
Masa ciała. Wiadomo, że masa ciała ma wysoki współczynnik odziedziczalności. U gołębi ras mięsnych jest to więc znaczące kryterium, szczególnie gdy dodatkowo weźmie się pod uwagę dobowe przyrosty. Mniejsze natomiast znaczenie ma ono u gołębi pocztowych; u gołębi ras ozdobnych masę ciała określa wzorzec.

METODY KOJARZENIA

Przez pojęcie kojarzenie rozumie się łączenie partnerów płciowych reprezentujących tę samą rasę. Jest to więc hodowla w czystości rasy, a otrzymane potomstwo jest czyste rasowo. W hodowli gołębi ras ozdobnych i pocztowych stosuje się wyłącznie kojarzenie. Natomiast w hodowli gołębi ras mięsnych niekiedy stosuje się krzyżowanie, tzn. łączenie w pary gołębi reprezentujących dwie różne rasy. Produktem krzyżowania są mieszańce.
Rozróżnia się następujące metody kojarzenia: kojarzenie wolne (niekrewniacze), kojarzenie krewniacze, kojarzenie szczytowe oraz jednorazowe odświeżanie krwi.
Kojarzenie wolne. Kojarzenie wolne to parowanie gołębi tej samej rasy, niespokrewnionych ze sobą przez żadnego z przodków do piątego pokolenia wstecz. Jest to kojarzenie powszechnie stosowane. W swych fenotypowych i genetycznych skutkach jest przeciwieństwem kojarzenia krewniaczego. Genetycznym skutkiem kojarzenia wolnego jest maksymalna heterozygotyczność w obrębie par genów u gołębi pokolenia potomnego, a skutkiem fenotypowym - maksymalny wigor potomstwa, wyrażający się dużą odpornością na niesprzyjające czynniki środowiska zewnętrznego, szybkim tempem wzrostu, małymi upadkami miodków, doskonałą płodnością i troskliwością rodziców. Najczęściej gołębie pocztowe heterozygotyczne są dobrymi lotnikami. Z tych też względów większość hodowców gołębi pocztowych stosuje tę metodę kojarzenia. Jednakże gołębie heterozygotyczne kojarzone ze sobą dają potomstwo wykazujące dużą zmienność wszystkich selekcjonowanych cech. Uzyskuje się więc gołębie dobrze i źle spisujące się w lotach. Może to być źródłem nieporozumień zarówno dla hodowcy kojarzącego parę wybitnych lotników, jak i dla klienta kupującego dobrą parę, ale jej potomstwo me wyróżnia się w lotach. Może jednak być przeciwnie dwa nie wyróżniające się gołębie heterozygotyczne dają młódka, którego wyczyny są godne odnotowania.
Doświadczony hodowca, mający pewien zasób wiadomości z zakresu genetyki i hodowli, stosuje zarówno kojarzenie wolne, jak i kojarzenie krewniacze z jednoczesną ostrą selekcją. Dzięki tak prowadzonej pracy hodowlanej zatrzymane do reprodukcji gołębie dają więcej dobrych ptaków; są one bardziej wyrównane pod względem genotypów, a tym samym odpowiadają wzorcowi gołębi ras ozdobnych. Początkujący hodowca powinien stosować kojarzenie wolne, a świadomie unikać kojarzenia krewniaczego. Zapewnia mu ono odchów zdrowych piskląt. Stwierdzana w takim stadzie znaczna zmienność genetyczna gwarantuje skuteczność selekcji. Dopiero po uzyskaniu kilku wyróżniających się ptaków obojga płci można pokusić się na zastosowanie kojarzenia krewniaczego, oczywiście po uprzednim zapoznaniu się z możliwymi skutkami genetycznymi i fenotypowymi.
Kojarzenie krewniacze. Kojarzenie krewniacze nazywane jest też: kojarzeniem wsobnym, kojarzeniem w pokrewieństwie, hodowlą krewniaczą, a także inbredowaniem (od angielskiego słowa inbreeding) lub incuchtem (od niemieckiego - Inzucht). Przez to pojęcie należy rozumieć parzenie partnerów płciowych spokrewnionych ze sobą przez jednego lub kilku wspólnych przodków występujących w ich rodowodach do piątego pokolenia wstecz. Kojarzenie rodzica z jego potomkiem lub pełnego rodzeństwa (brata z siostrą) nazywane jest kojarzeniem kazirodczym, a kojarzenie półrodzeństwa (przyrodniego brata z siostrą) lub dziadka z wnuczką - kojarzeniem krewniaczym właściwym. Natomiast parzenie osobników spokrewnionych przez dalszych wspólnych przodków, np. kuzynów III lub dalszego stopnia, zwie się kojarzeniem krewniaczym umiarkowanym. Dla lepszej orientacji o stopniu spokrewnienia kojarzonych osobników cyframi rzymskimi oznacza się liczbę pokoleń dzielących te osobniki od ich wspólnego przodka. Między rodzicem i jego potomkiem lub pełnym rodzeństwem wskaźnik pokrewieństwa wynosi minimum 0,5. Oznacza to, że mają one 50% genów identycznych przez pochodzenie. Ich wspólni przodkowie występują w pokoleniu I-O (potomek x rodzic) lub I-I (pełne rodzeństwo). Kojarzenie krewniacze właściwe to łączenie osobników, których spokrewnienie wyraża się niższą wartością wskaźnika pokrewieństwa, mieszczącą się w granicach 0,1-0,49, a wspólni przodkowie występują w pokoleniu I-II. W kojarzeniu krewniaczym umiarkowanym współczynnik pokrewieństwa jest niższy niż O, l (np. kojarzenie wnuków spokrewnionych ze sobą tylko przezwspólnego dziadka lub wspólną babkę). Wspólni przodkowie występują tu w pokoleniach II-II, II-III, III-III, II-IV itd.
Obniżenie ogólnego wigoru gołębi zinbredowanych nazywa się depresją inbredową. Uważa się, że za to niepożądane w hodowli zjawisko odpowiedzialna jest przeważająca większość genów recesywnych w stanie homozygotycznym. Jego wystąpienie jest bardziej prawdopodobne wówczas, gdy prowadzona wcześniej selekcja nie była dostatecznie ostra i skuteczna. Znaczy to, że w stadzie pozostały gołębie mające geny recesywne ukryte dominowaniem swych alleli. W związku z tym średnie wartości selekcjonowanych cech ilościowych będą niższe u osobników zinbredowanych niż u ich rówieśników, a nawet krewnych, których rodzice nie byli spokrewnieni. Jest to prawidłowość wynikająca ze zmiany we frekwencji genotypów spowodowanej kojarzeniem krewniaczym; kosztem heterozygotycznych par genów wzrasta częstość homozygotycznych par genów.
Ogólnie skutki te można przedstawić następująco:
- zwiększa się częstość ujawniania w fenotypie działania genów ustępujących (np. aa), które były dotąd tłumione u osobników heterozygotycznych (np. Aa) przez geny dominujące (np. A);
- wyodrębniają się grupy osobników o podobnych układach genowych.
De Weerd (1956) - hodowca gołębi pocztowych - pisał: "...doświadczenie nauczyło, że dobrym lotnikiem z hodowli krewniaczej dochodzi się dalej niż podobnie dobrym lub lepszym z kojarzenia wolnego". Lahaye i Cordiez (1959) uważają, że kojarzenie krewniacze ułatwia "wydobycie zagubionych, lecz wartościowych genów recesywnych oraz ich utrwalenie" - tzn. doprowadzenie do stanu homozygotycznego (np. aa). Opierając się na wynikach nowszych badań nad różnymi gatunkami zwierząt można przypuszczać, że niewielka liczba genów recesywnych ma działanie korzystne; z fizjologicznego punktu widzenia większość genów recesywnych jest niekorzystna. Kojarzyć w pokrewieństwie można i należy gołębie, które:
- pochodzą ze stada selekcjonowanego przez wiele pokoleń w kierunku pożądanych cech;
- odznaczają się zdrowiem, dobrą płodnością i nieśnością,
- odchowały (przed skojarzeniem w pokrewieństwie) młode, które otrzymały dobrą ocenę za pokrój i cechy użytkowe (w przypadku gołębi ras mięsnych i ozdobnych).
Spokrewnione pary należy rozłączyć, jeżeli: - 2-3 kolejno zniesione jaja nie są zapłodnione, mimo że gołębie mogły kopulować,
- znaczna liczba potomstwa wykazuje wady budowy i cechy odbiegające od wzorca.
Kojarzenia krewniacze można zapoczątkować w stadach liczących co najmniej 30 gołębi. Selekcję w takich stadach prowadzi się od wielu pokoleń i jest ona skuteczna. Kojarzenie krewniacze można rozpocząć od parzenia wyróżniającego się półrodzeństwa. Powinno się skojarzyć co najmniej 10 spokrewnionych par. W przypadku hodowli gołębi pocztowych uzyskane potomstwo należy wysłać na loty konkursowe i zwrócić uwagę na szybkość przelotu trasy. Chodzi o wychwycenie gołębi o mocnej budowie, które jednocześnie dobrze orientują się w przestrzeni. Oczywiście należy się liczyć z dużymi stratami, ale gołębie, które pozostaną po 2-3 sezonach lotowania wynagrodzą poniesione koszty. W hodowli ras ozdobnych należy zwracać uwagę na to, aby cechy rasowe nie odbiegały od wzorca.
Kojarzenie szczytowe. Polega na kojarzeniu gołębia zinbredowanego z partnerem niezinbredowanym i niespokrewnionym. Zaletą kojarzenia szczytowego jest duże prawdopodobieństwo uzyskania potomstwa wyrównanego tak pod względem genotypu, jak i fenotypu doskonalonych cech. Jest to uwarunkowane tym, że gołębie zinbredowane pochodzą od rodziców sprawdzonych, wyselekcjonowanych w kierunku genów dominujących. Mają więc wiele par homozygotycznych genów dominujących: AA, BB, CC, DD ... NN. Kojarzenie ich z osobnikami niespokrewnionymi z nimi i heterozygotycznymi zapewnia więcej dobrego potomstwa niż kojarzenie wolne. Wynika z tego, że w komórkach płciowych gołębi zinbredowanych znajdują się geny dominujące - po jednym z każdej pary alleli. Geny te tłumią działanie "mniej wartościowych" genów recesywnych albo współdziałają z nimi i dają oczekiwane efekty. Wadą tej metody jest stosunkowo długi okres upływający do chwili uzyskania sprawdzonych gołębi zinbredowanych. Wyjściem z tej sytuacji może być nabycie zinbredowanych gołębi od innego hodowcy i przystąpienie od razu do kojarzenia ich ze swoimi gołębiami niespokrewnionymi.
Odświeżanie krwi. Tę metodę kojarzenia nazywa się również jednorazowym kojarzeniem wolnym. Polega ona na jednorazowym skojarzeniu osobników zinbredowanych z osobnikami niespokrewnionymi z nimi. Po uzyskaniu potomstwa rezygnuje się z dalszego rozmnażania osobników niespokrewnionych i powraca do kojarzenia uzyskanego potomstwa między sobą (jest to potomstwo z tak zwaną odświeżoną krwią). Osobniki zinbredowane zaś można kojarzyć z potomstwem mającym "odświeżoną" krew, z tym że między parzonymi parami nie może być bliskiego spokrewnienia.
Odświeżanie krwi wskazane jest w stadzie, w którym przez wiele pokoleń prowadzone było kojarzenie w pokrewieństwie. W wyniku tego kojarzenia osiągnięto dobre wyniki, ale okazało się, że takie cechy, jak: płodność, nieśność, tempo wzrostu, wigor, uległy depresji inbredowej, albo też wyczerpała się zmienność genetyczna w zakresie selekcjonowanych cech (np. tempo wzrostu - u ras mięsnych), a dalsza selekcja nie przynosi postępu. Należy pamiętać, że gołębie wybrane do odświeżania krwi muszą nie tylko wykazywać brak spokrewniania ze stadem, do którego są wprowadzane, ale muszą być sprawdzonymi, dobrymi lotnikami. W przeciwnym razie uzyskane potomstwo wyróżni się określonymi cechami, ale będzie ono mierne w lotach.
Hodowla na linię. Linię hodowlaną tworzą osobniki wywodzące się od wspólnego przodka. W hodowli gołębi przodkiem takim może być zarówno samiec, jak i samica. Są to więc zwierzęta w mniejszym lub większym stopniu spokrewnione, ale nie muszą być zinbredowane. Gołębie poszczególnych linii hodowlanych różnią się genotypami, co rzutuje na strukturęgenetyczną stada.
Hodowca, który chce zapoczątkować hodowlę na linię wybitnego przodka musi go najpierw zidentyfikować. Może to uczynić na podstawie wielokrotnych wysokich ocen tego gołębia, jak też jego potomstwa. Dopiero po stwierdzeniu, że ptak daje dobre potomstwo, można zapoczątkować hodowlę na jego linię. Staje się on więc założycielem linii hodowlanej. Hodowla na linię jest wyższą formą pracy hodowlanej. Ma ona na celu namnożenie potomstwa o dużej koncentracji genów wybitnego przodka. Jeśli się zdarzy, że wybitny gołąb zostaje zidentyfikowany po śmierci, to należy kojarzyć w pokrewieństwie jego potomstwo. W ten sposób można utrwalać cechy, czyli ,,ratować" jego genotyp. Oczywiście, uzyskane potomstwo musi być zawsze poddawane wnikliwej ocenie i selekcji.
Kojarzenie międzyliniowe. Kojarzenie międzyliniowe następuje wtedy, gdy kojarzy się przedstawicieli dwóch linii hodowlanych, zarówno nie zinbredowanych, jak i zinbredowanych. W wyniku takiego kojarzenia doprowadza się do syntezy dwóch linii, a to zapewnia dobre wyniki; potomstwo uzyskane z kojarzenia międzyliniowego przejawia wyższe wartości niż rodzice. Zjawisko to, nazywane efektem heterozji, występuje u potomstwa niespokrewnionych rodziców, jest więc heterozygotyczne. W wyniku stosowania hodowli na linię a także syntezy linii hodowlanych można ostatecznie uzyskać wyróżniającą się grupę gołębi, tzw. szczep.
Pożądane jest, aby hodowca zakładał linie hodowlane i to kilka jednocześnie. Niektóre z nich bowiem mogą okazać się mierne i trzeba będzie wyeliminować je ze stada, inne zaś hodowca zechce kojarzyć między sobą, dokonując tzw. syntezy linii, czyli wytworzenia nowych linii.

METODY KRZYŻOWANIA

Nie wszystkie znane metody krzyżowania mają zastosowanie w hodowli gołębi. Do metod stosowanych zalicza się krzyżowanie: twórcze, polepszające, przemienne i towarowe. Osobnym zagadnieniem jest krzyżowanie międzygatunkowe.
Krzyżowanie twórcze. Krzyżowanie to prowadzi do wyhodowania nowej rasy gołębi. Może więc być wykorzystane przez hodowców ras ozdobnych i mięsnych. W hodowli gołębi pocztowych nie jest praktykowane. Jest procesem trwającym około 10 lat. Hodowca podejmujący się wyhodowania nowej rasy musi najpierw opracować jej ostateczny wzorzec. W tym celu powinien szczegółowo nakreślić cechy:
- morfologiczne, tj. ubarwienie poszczególnych części ciała (można założyć, że nowa rasa będzie jednolitego ubarwienia), obecność czubka lub jego brak, długość dzioba, barwa tęczówki oka, obecność kołnierza, rozety i krawata lub ich brak, opierzenie nóg lub nie, liczba sterówek;
- lotne, tj. lot z koziołkowaniem czy bez, lot wznoszący się pionowo czy normalny;
- użytkowe, tj. cechy mięsne - tempo wzrostu, dobowe przyrosty, masa ciała młódków przy uboju, masa ciała ptaków dorosłych, nieśność.
Po opracowaniu wzorca nowej rasy hodowca musi przeanalizować, które rasy użyje jako wyjściowe w krzyżowaniu twórczym. Potem trzeba ustalić, która z wytypowanych ras będzie reprezentowana przez samce, a która przez samice. Krzyżowanie twórcze może być proste (tylko 2 rasy wyjściowe) lub złożone (więcej niż 2 rasy wyjściowe). Po odchowaniu pokolenia mieszańców F1 można już zrezygnować z dalszego utrzymywania ich rodziców (np. ras A i B) i przystąpić albo do kojarzenia mieszańców między sobą (F1 x F1), albo do krzyżowania pokolenia F1 z przedstawicielami trzeciej rasy (F1 x C). Odchowane potomstwo F11 kojarzy się w pokrewieństwie (F11 x F11), a z kolei uzyskane pokolenie poddaje się ocenie i selekcji. Do dalszej reprodukcji pozostawia się jedynie te osobniki, które odpowiadają wcześniej nakreślonemu wzorcowi.
Krzyżowanie polepszające. Polega ono na polepszaniu wybranych cech kolejnych pokoleń potomnych: F1, F11, F111. Ptaki rasy A (polepszającej) krzyżuje się z ptakami rasy B (polepszanej). Pokolenie mieszańców F1 poddaje się ocenie i selekcji. Najlepsze wyselekcjonowane osobniki kojarzy się z ptakami rasy A (F1 x A), a uzyskane mieszańce F11 znów poddaje się ocenie i selekcji. Najlepsze okazy kojarzy się z rasą A, w wyniku czego uzyskuje się pokolenie F111. Z kolei pokolenie F111 po ocenie i selekcji kojarzy się ze sobą, ponieważ stanowi ono pokolenie polepszone. Jego cechy są lepsze od cech gołębi rasy B. Ta metoda krzyżowania może być stosowana głównie u ras mięsnych lub niekiedy u ras ozdobnych lotnych. Potomstwo F111 nie jest czystą rasą; są to mieszańce, które mają cechy interesujące hodowcę polepszone, a więc spełniają jego oczekiwania. Aby cechy te utrwalić, należy przejść do krzyżowania twórczego.
Krzyżowanie przemienne. Celem tej metody krzyżowania jest zachowanie efektu heterozji (bujności) u mieszańców kolejnych pokoleń. Jest ona stosowana w hodowli ras mięsnych. Polega na krzyżowaniu na przemian dwóch ras, np. A z B, lub trzech ras szlachetnych, np. A z B i C. Uzyskane mieszańce mają wyższą o 5-15% wartość cech użytkowych od średniej obu rodziców.
Krzyżowanie towarowe. Ma zastosowanie w hodowli gołębi ras mięsnych i ewentualnie ras lotnych, ale nie pocztowych.Praktykuje się tzw. podwójne krzyżowanie towarowe. Zapewnia ono u mieszańców jeszcze wyższą wartość efektu heterozji. Po skrzyżowaniu gołębi ras A x B i C x D i odchowaniu ich potomstwa krzyżuje się mieszańce AB x CD, których potomstwo ABCD przeznacza się wyłącznie na tucz i do konsumpcji.
Krzyżowanie międzygatunkowe Przez to pojęcie rozumie się parowanie osobników reprezentujących dwa różne gatunki zwierząt. W hodowli gołębi ta metoda jest rzadko stosowana, a w stadach gołębi pocztowych nie ma w ogóle zastosowania.