Ostatnia aktualizacja tematu: 8 pażdziernika 2009 Imieniny:
Cirkowiroza
Zakażenia cirkowirusowe u ptaków
Zakażenia cirkowirusowe są szeroko rozpowszechnione w środowisku ptaków i ssaków. Wywoływane są przez najmniejsze wirusy zwierząt, należące do rodziny Circoviridć. Taksonomia tej rodziny została zmieniona w 1999 r. na posiedzeniu XI Międzynarodowego Kongresu Wirusologów w Australii. Uwzględnia ona właściwości biofizyczne i biochemiczne oraz różnice molekularne, jakie istnieją pomiędzy cirkowirusami. Obecnie w rodzinie Circoviridć wyróżnia się dwa rodzaje: rodzaj Gyrovirus i rodzaj Circovirus. Jedynym sklasyfikowanym przedstawicielem należącym do rodzaju Gyrovirus jest wirus zakaźnej anemii kurcząt (Chicken Infectious Anemia Virus CIAV). Z kolei do rodzaju Circovirus należą cirkowirusy wiń typ 1 i 2 (Porcine circovirus type 1 i type 2 PCV1 i PCV2) oraz inne cirkowirusy ptasie, takie jak: wirus choroby dzioba i piór papug (Psittacine Beak and Feather Disease Virus PBFDV), cirkowirus gołębi (określany jako Columbid circovirus CoCV lub Pigeon circovirus PiCV), cirkowirus gęsi (Goose circovirus GoCV) oraz cirkowirus kanarków (Canary circovirus CaCV). Ponadto wirusy określane jako podobne do cirkowirusów (circovirus-like) izolowano od strusi, kaczek, zięb, mewy dominikańskiej, amadyny wspaniałej synogarlicy senegalskiej (16, 21, 23-25). Rodzaj Gyrovirus (z wirusem CIA) jest uważany za jednorodny, natomiast wirusy należące do rodzaju Circovirus różnią się morfologicznie, strukturalnie i antygenowo między sobą, a także od wirusa zakaźnej anemii kurcząt. Wszystkie cirkowirusy posiadają bezotoczkowe wiriony o typowo sześciokątnej strukturze, średnicy od 14 do 26,5 nmnm i gęstoci w gradiencie chlorku cezu 1,33-1,378 g/ml.l. Bardzo mały genom wirusów (1,76-2,3 kb) stanowi kolisty, jednoniciowy (ss) DNA o ujemnej polarnoci. Wirusy te są wyjątkowo oporne na działanie czynników środowiska oraz wiele środków dezynfekcyjnych, co czyni je, jak też choroby przez nie wywoływane trudne do zwalczania (16, 23-25). Wspólną cechą zakażeń cirkowirusowych jest tropizm wirusa do komórek układu odpornośśściowego (do tkanek hematopoetycznych i limfopoetycznych), ich uszkodzenie, co sugeruje immunosupresyjne działanie wirusa. U zakażonych ptaków obserwuje się powolniejszy wzrost, częste wtórne infekcje bakteryjne i wirusowe, słabszą odpowiedź immunologiczną na podawane antygeny szczepionkowe (23). W wielkotowarowej produkcji drobiarskiej najistotniejszym problemem są zakażenia wirusem zakaźnej anemii kurcząt (CIAV).
Zakażenia cirkowirusowe u ptaków
Prowadzone w kraju przez Wieliczko i wsp. (29) badania (technika PCR i badania histopatologiczne) w zakresie zakażenia cirkowirusami gołębi potwierdziły obecność DNA gołębiego cirkowirusa (PiCV) tak w hodowli gołębi pocztowych, jak też odłowionych z terenu Wrocławia i Dolnego Śląska gołębi miejskich. Intensywnośść zakażenia cirkowirusem gołębim oraz towarzyszące infekcje pałeczkami Salmonella były wyższe w stadach gołębi pocztowych. Obserwowana w ostatnich latach intensyfikacja produkcji gęsi (zarówno stad reprodukcyjnych, jak też gęsi tuczonych) oraz szeroki obrót materiałem hodowlanym na wiecie prowadzi do wzrostu zagrożenia epizootycznego i w konsekwencji wybuchu chorób zakaźnych. Według Samorek-Salamonowicz i wsp. (17), przyczyną padnięć gęsi w latach 1994- 1996 były: choroby bakteryjne (od 24,5% do 30,0%, w tym głównie zakażenia Salmonella, Pasteurella, Mycoplasma i E. coli), wirusowe (najgroźniejsza choroba Derzsyego stanowiła 16,5-19,5% diagnozowanych przypadków), zakażenia grzybicze (od 15,5% do 20%) oraz inwazje pasożytnicze (od 6,0% do 10,0%). W kraju immunoprofilaktyka chorób wirusowych obejmuje od ponad 15 lat chorobę Derzsyego (DD). Pomimo to notowany jest wzrost występowania tej choroby u gąsiąt pochodzących ze stad szczepionych. Wród czynnik ów wpływających negatywnie na powstawanie swoistych przeciwciał poszczepiennych anty-DDV i serokonwersję wymienia się: inwazje nicieni żołądkowo-jelitowych, stres, zakażenia bakteryjne i wirusowe(17, 32). Pierwsze doniesienia na temat zakażeń cirkowirusami gęsi pochodzą z 1997 r. z terenów południowej Brandenburgii w Niemczech (20). W wielu krajach wiata z rozwiniętą intensywną produkcją gęsi, w tym w Polsce, prowadzone są monitoringowe badania mające na celu wyjanienie przyczyn niepowodzeń w tym sektorze produkcji. W badaniach tych uwzględniono również zakażenia wirusowe, w tym cirkowirusowe (3, 6, 19).
Możliwości diagnostyczne zakażeń cirkowirusowych u ptaków
W diagnostyce zakażeń cirkowirusowych istotną rolę odgrywają badania anatomopatologiczne, histopatologiczne, serologiczne, wirusologiczne oraz molekularne. Badania histopatologiczne szczególnie narządów limfatycznych (torby Fabrycjusza, śledziony i grasicy) mogą dostarczyć bardzo cennych informacji. Jednak ze względu na różny zakres nasilenia tych zmian w poszczególnych narządach oraz na inwolucję torby Fabrycjusza u ptaków starszych, przydatność metod biologii molekularnej jest obecnie zdecydowanie wyższa (29). Techniki PCR z zastosowaniem różnych par starterów zaprojektowanych dla konkretnych sekwencji genomu cirkowirusów ptaków pozwalają na dokładne i szybkie zdiagnozowanie zakażenia. Intensywnie prowadzone są również badania filogenetyczne genomu cirkowirusów. Porównanie sekwencji cirkowirusów wykazało, że GoCV posiada genom, którego cechy są wspólne z genomem PCV1, PCV2 i PBFDV, co więcej, wirus ten wykazuje większe podobieństwo do wirusów PCV niż inne ptasie cirkowirusy, np. PiCV i PBFDV (5, 24). W praktyce weterynaryjnej możliwe jest również rozpoznawanie niektórych zakażeń cirkowirusowych u ptaków z zastosowaniem metod serologicznych. Do tej pory opracowano zestawy immunoenzymatyczne ELISA do określania swoistych przeciwciał anty-CIAV w surowicy kur i kurcząt. Test ten posiada dużą wartość diagnostyczną i jest szeroko stosowany w praktyce drobiarskiej (do określania obecnoci i poziomu swoistych przeciwciał matczynych, przeciwciał po zakażeniu czy też poszczepiennych). Warto podkreśślić, że przeciwciała matczyne anty-CIA, które utrzymują się około 2-3 tygodni po wylęgu, chronią w pełni pisklęta przed zakażeniem (10). Reasumując, przedstawione informacje świadczą o istotnym znaczeniu ekonomicznym zakażeń cirkowirusowych u ptaków. Zakażenia te nabierają szczególnego znaczenia w aspekcie udokumentowanego immunosupresyjnego działania wirusa, zarówno w stadach drobiu (szczególnie kur, kurcząt i gęsi), jak też gołębi i ptaków egzotycznych.
© mojeptaki.pl
Alina Wieliczko, Maciej Kuczkowski, Tomasz Piasecki, Anna Woźniak
Zakład Chorób Drobiu Katedry Epizootiologii i Administracji Weterynaryjnej z Klinik Wydziału Medycyny Weterynaryjnej UP, pl. Grunwaldzki 45, 50-366 Wrocław